Samenleving moet toe naar minder plastic

EFFICIËNTE SCHEIDING NOODZAKELIJK

Het gebruik en de productie van plastic zijn sinds de jaren zestig verdertigvoudigd. Dat heeft grote negatieve gevolgen voor de natuur. ‘We zoeken naar een nieuwe Europese kunststofstrategie waarbij duidelijk is, dat er betere inzamelingssystemen moeten komen zodat we meer ophalen,’ zegt André van de Nadort, lid van het Comité van de Regio’s.

Tekst: Marten Muskee
Beeld: Shutterstock

Van de Nadort, tevens burgemeester van Weststellingwerf, is via het Comité van de Regio’s betrokken bij de Commissie Milieu, Klimaatverandering en Energie. Het Zevende Milieuactieprogramma, waar Europa momenteel mee bezig is, omvat veel onderwerpen, zoals duurzame economie en een pakket maatregelen voor de circulaire economie. Van de Nadort is een van de auteurs van een rapport over de plaats en de rol van plastics in de circulaire economie. ‘We werken er al vele jaren aan, maar het lukt vooralsnog niet goed de plasticketen circulair te maken,’ aldus Van de Nadort. ‘Te veel wordt eenmalig gebruikt, ongeveer een derde van plasticafval wordt gestort, een derde wordt verbrand en een derde wordt hergebruikt. Dat is veel te weinig.’

Microplastics zijn kleine deeltjes plastic die in het milieu terechtkomen. Ze zijn zelfs in de voedselketen terug te vinden, zoals in honing, vis en bier. Ook de zogeheten plasticsoep in de Grote Oceaan met een geschat oppervlak van Spanje en Frankrijk samen, strekt niet tot aanbeveling.


Cirkel rondmaken

Eind 2015 heeft de Europese Commissie een EU-actieplan voor de circulaire economie uitgebracht, onder de noemer Maak de cirkel rond. De maatregelen uit het actieplan hebben gevolgen voor decentrale overheden want die spelen een grote rol, onder meer bij de afvalverwerking. Tegelijkertijd wordt nagedacht over een nieuwe Europese kunststofstrategie ten aanzien van de circulaire economie. De routekaart hiervoor werd begin vorig jaar gepubliceerd. Centraal daarin staan de hoge afhankelijkheid van primaire grondstoffen die nodig zijn om kunststof te produceren, de lage mate van recycling/hergebruik van kunststof en de grote hoeveelheid kunststofafval die in het milieu terechtkomt.

‘Op het eind van de rit zijn gemeenten verantwoordelijk’

Van de Nadort schrijft het rapport samen met allerlei partijen in de afvalketen uit Nederland en Europa, zo ook met de afvalverwerkers en vertegenwoordigers uit de industrie. ‘We halen heel breed informatie op, ook bij lokale partijen. Dat levert in oktober een eindrapport op als input voor het Comité van de Regio’s. Het comité vertegenwoordigt de lokale en regionale overheden om de Europese Commissie te adviseren over regelgeving. Het rapport wordt geschreven vanuit de praktijk van gemeenten om het beleid te laten slagen. We staan achter de circulaire economie, maar wij zijn degenen die het nieuwe duurzame beleid moeten laten slagen. Daarom geven we als gemeenten vanuit onze ervaring advies.’

Het rapport waaraan Van de Nadort werkt, benoemt diverse problemen en doet aanbevelingen. Vooropstaat dat de samenleving als geheel toe moet naar minder plastic, niet zozeer in het gebruik, maar in de productie. ‘We moeten veel meer recyclen en om dat te bereiken is het juister om te praten over plastics. Er bestaan heel veel soorten plastic en die kunnen we netjes inzamelen. Maar bij de nascheiding in de afvalfabriek, of soms al eerder, blijkt het heel lastig te onderscheiden welke soorten hoogwaardig zijn en geschikt voor hergebruik en welke niet. De fabrikant zal in het ontwerp al rekening moeten houden met hergebruik van het materiaal. Daarnaast moeten er ook minder soorten plastic komen. Op het eind van de rit zijn de gemeenten verantwoordelijk en voor hen moet het gemakkelijker worden plastic afval te laten scheiden.’


Europa zoekt naar een nieuwe kunststofstrategie waarbij duidelijk is dat er betere inzamelingssystemen moeten komen zodat er meer plastic wordt opgehaald. Van de Nadort zelf is gecharmeerd van het statiegeldsysteem, dat werkt goed kijkend naar de petflessen. Ook moeten er betere mogelijkheden komen voor recycling aan het eind van een product zodat het herbruikbaar is. Verder dient er een prikkel te komen om zo’n gerecycled product ook daadwerkelijk te hergebruiken. ‘Een product voor eenmalig gebruik kost weinig en is gemakkelijk te produceren, recyclen is duur en ingewikkeld. Maak daarom het gebruik van maagdelijk materiaal duurder.’


Nieuwe systemen nodig

Gemeenten zijn aan zet bij inzamelen van huishoudelijk afval en in Nederland ook voor het verwerken daarvan. Bij het inzamelen vallen nog de nodige slagen te maken. ‘We kunnen het afval wel ophalen, maar het is niet uit elkaar te halen. Daarvoor zijn nieuwe of uitgebreide scheidingssystemen nodig of manieren om het vanaf de gebruiker beter aan te bieden. In Friesland wordt bij het sorteercentrum geëxperimenteerd om de afvalstromen daadwerkelijk te scheiden. Inwoners zijn te sturen door het heffen van statiegeld op die plasticsoorten die goed zijn te hergebruiken.’

Om de plasticketen gesloten te maken is een efficiënt scheidingssysteem nodig, daar is Van de Nadort van overtuigd. De betrokken partijen horen dat aan alle kanten te stimuleren, ook door op kleine schaal te investeren in innovatie. ‘Een bedrijf in Amsterdam wil scheepsbrandstof uit plastics gaan maken, zeer interessant. Die innovaties zullen in de toekomst nodig zijn. We moeten af van het systeem van plastic dat te veel gemaakt wordt voor eenmalig gebruik. Het viel me pas nog op toen ik een nieuw scheerapparaat kocht. De verpakking is gemaakt om op te vallen, het apparaat hoort er heel uit te komen en het moet niet te eenvoudig worden meegepakt door klanten. Vervolgens is het ook nog eens moeilijk uit te pakken. Dat kan anders, denk aan het begin van keten beter na over hergebruik.’