Hein Pieper Dijkgraaf waterschap Rijn en IJssel

Focus niet op de verschillen

Wie langs de Duitse grens loopt, ziet aan beide kanten dezelfde familienamen verschijnen. De grens is in sommige regio’s pas honderd jaar effectief. In de Eerste Wereldoorlog ontstaan, daarna van beide kanten gecultiveerd en nu zit die in ons hoofd. Maar Europa kent geen grenzen. Dijken en rivieren gaan over landsgrenzen heen, zo ook vissen en beverratten. Of vervuiling door chemicaliën. Dat merken we als grenswaterschap maar al te goed. Je kunt het in Nederland nog zo goed voor elkaar hebben; als de Duitse Rijndijk doorbreekt, ligt een deel van Oost-Nederland onder water.

Gelukkig werken we steeds beter samen op een grensontkennende manier. We houden gezamenlijke crisisoefeningen. En als het water ons echt aan de lippen staat, weten we elkaar te vinden. Nederlandse waterschappers die zandzakken aanleveren voor hun Duitse collega’s in nood. Duitse overheden, jagers en grondeigenaren die toestemming geven aan Nederlandse beverrattenvangers om op hun gronden te jagen. Wat begon als verplichte samenwerking bij beheer van wateren en dijken op de Duits-Nederlandse grens, is uitgegroeid tot een wil en persoonlijke drive om samen te werken.

De sleutel? Niet focussen op de verschillen. Regelgeving, cultuur en taal verschillen nu eenmaal. De kunst is te richten op elkaar. Elkaar leren kennen. Elkaars organisatie, elkaars cultuur en waarden. ‘In Krisis Köpfe kennen,’ zoals onze buren zeggen. En ja, samenwerken is hard werken. En ja, dat kost tijd. Maar als die boom eenmaal staat, wordt ze met het jaar groter.

Helaas heeft Europa ook een ander gezicht. Het Europa mét grenzen. Grenzen aan ons denken welteverstaan. Europa is het symbool van ons politiek falen geworden, een bijna kafkaëske technocratie, waarbinnen een juridisch-economisch denken dominant is. Regeren vanuit modellen om vraagstukken het hoofd te bieden. Het systeem spreekt mensen aan als calculerende consument of belegger, in plaats van burger. Maar mensen zijn geen elementaire deeltjes of onderdeel van een bv. We hebben zelf die grenzen aan ons denken opgelegd. Wie kent nog waarde toe aan de werkelijkheid van waarden? Waarden ontgrenzen, verbinden op een dieper niveau. Als waterschappers hebben wij – door schade en schande – geleerd dat onze gekanaliseerde waterlopen geen -verbetering waren van de natuurlijk meanderende beken en rivieren.

Europa kan echt meerwaarde hebben. Meerwaarde en meer waarden, door onze eigen traditie en die van onze ‘naobers’ te herontdekken: terug naar het Rijnlandse denken.